ทฤษฎีคืออะไร
ทฤษฎีเกิดขึ้นได้เพราะคนสนใจในปรากฏการณ์ต่างๆ รอบตัวและขณะที่สังเกตปรากฏการณ์ต่างๆ เหล่านั้น ก็เกิดความคิดเบื้องต้น (assumption) เกี่ยวกับปรากฏการณ์นั้นขึ้น ความคิดเบื้องต้นนี้ เกิดขึ้นจากการใช้ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ประกอบกับความคิดอุปนัย (induction) และความคิดนิรนัย (deduction) ของคนขณะที่สังเกตปรากฏการณ์เหล่านั้น เมื่อคนเกิดความคิดเบื้องต้นขึ้นมาแล้ว ความคิดนั้นอาจจะได้รับการยอมรับก็ได้หรือไม่ได้รับการยอมรับก็ได้ ความคิดมักจำได้รับการยอมรับ ถ้ามีหลักฐานหรือสามารถพิสูจน์ทดสอบให้เห็นจริงได้ ดังนั้น เมื่อเกิดความคิดเบื้องต้นขึ้นมาแล้ว คิดค้นจึงจำเป็นต้องไปหาหลักฐานที่จะสามารถนำมาเป็นเครื่องยืนยันความคิดนั้น ความคิดต่างๆ ที่มีหลักฐานยืนยันพอสมควรและสามมารถนำไปพิสูจน์ทดสอบได้นี้เรียกกันว่าเป็นสมมติฐาน (hypothesis)
เมื่อมีการสมมติฐานพร้อมที่จะนำไปทดสอบได้แล้ว ผู้ค้นคิดทฤษฎีจะพยายามทดสอบด้วยวิธีการต่างๆ ความคิดใดที่สามารถนำไปพิสูจน์ได้มาก และเห็นผลชัดเจนจะจัดเป็นทฤษฎีในระดับสูง ความคิดใดที่ได้รับการทดสอบ พิสูจน์ให้เห็นจริงหรือให้เห็นผลชัดเจนไม่ได้หรือได้ยาก ก็จะจัดเป็นทฤษฎีต่ำลงมา
ทฤษฎีที่ตั้งขึ้นนี้ จะถือว่าเป็นทฤษฎีได้จะต้องมีคุณสมบัติอย่างน้อย 3 ประการดังนี้
1.จะต้องสามารถอธิบายความจริงหลักของปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นได้
2.จะต้องสามารถนิรนัยความจริงหลักออกมาเป็นกฎหรือความจริงอื่นๆ ได้
3.จะต้องสามารถทำนายปรากฏการณ์นั้นได้ ดังนั้นในกรณีที่เราเกิดความสงสัยว่า ข้อความหรือทฤษฎีที่เราพบมีลักษณะเป็นทฤษฎีหรือไม่นั้น ก็สามารถตรวจสอบหรือเทียบกับคุณสมบัติทั้ง 3 ข้อดังกล่าว หากข้อความนั้น สามารถตอบคำถามทั้ง 3 ข้อได้ว่าข้อความนั้นเป็นทฤษฎี
อย่างไรก็ตาม แม้จะมีผู้ที่มีความเห็นตรงกันเป็นจำนวนมากกว่า ทฤษฎีการศึกษาแท้จริงก็คืออีกรูปแบบหนึ่งของปรัชญาทางการศึกษา แต่ก็มีบุคคลอีกกลุ่มหนึ่งที่เห็นว่าปรัชญาการศึกษาและทฤษฎีการศึกษามีความแตกต่างกันหรือมีเส้นแบ่งเขตที่ชัดเจนดังได้กล่าว
“ปรัชญาการศึกษาจะต้องตั้งอยู่บนรากฐานของปรัชญาแม่บทอันหนึ่งอันใดถ้าไม่ได้แตกออกจากหน่อแม่บทใดๆ แล้ว จะเป็นเพียงหลักการหรือทฤษฎีการศึกษา”
(สาโรช บัวศรี, 2525: 62)
แม้ว่าความคิดเห็นของคนทั้ง 2 กลุ่มจะดูเหมือนขัดแย้งกัน แต่เมื่อพิจารณาให้ลึกซึ้งแล้ว จะพบว่า มิได้ขัดกัน เพราะถึงแม้ว่า ทฤษฎีการศึกษา จะใช่หรือไม่ใช่ปรัชญาการศึกษา แต่บุคคลทั้ง 2 กลุ่มก็เห็นพ้องกันว่าเป็นหลักทางการศึกษาที่เกิดมาจากวิธีการเดียวกันก็คือการผ่านการพิสูจน์ทดสอบด้วยวิธีการหรือกระบวนการทางวิทยาศาสตร์
อ้างอิง ทิศนา แขมมณี.2554.ศาสตร์การสอน:กรุงเทพฯ.สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
